મહા-નીતિશાસ્ત્ર: વૈશ્વિક માનવ આચારસંહિતા
(Cosmic & Universal Code of Ethics: An Integrated Index)
ખંડ ૧: આંતરિક શાસન, આત્મ-શુદ્ધિ અને ચારિત્ર્ય નિર્માણ (The Inner Citadel)
ભારતીય દર્શન (તૈત્તિરીય, પતંજલિ, ભર્તૃહરિ), સ્ટોઈક ફિલસૂફી (માર્કસ ઓરેલિયસ) અને એરિસ્ટોટલના સદ્ગુણવાદનો સમન્વય
* પ્રકરણ ૧: ત્રિકરણ શુદ્ધિ અને સત્યનિષ્ઠા (Integrity)
* મન, વચન અને કર્મની એકરૂપતા (ભારતીય દર્શન)
* શુદ્ધ સંકલ્પ (Good Will) અને કર્તવ્યભાવ (ઇમેન્યુઅલ કાન્ટ)
* સાધન-સાધ્ય પવિત્રતા (ગાંધીવાદી નીતિ)
* પ્રકરણ ૨: ઇન્દ્રિયનિગ્રહ, આત્મસંયમ અને સંવેગ નિયંત્રણ (Emotional Mastery)
* ષડ્રિપુ મર્દન: કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ, મત્સર પર વિજય
* સુવર્ણ મધ્યમ માર્ગ (The Doctrine of the Mean - એરિસ્ટોટલ)
* લાગણીઓના બંધનમાંથી બૌદ્ધિક મુક્તિ (સ્પિનોઝા)
* પ્રકરણ ૩: આંતરિક શિસ્ત અને પ્રમાદ ત્યાગ (Inner Discipline & Willpower)
* આળસ (પ્રમાદ) મુક્તિ અને સમય-પાલન (સનત્સુજાત નીતિ)
* વિલંબિત સંતુષ્ટિ (Delayed Gratification) અને નિર્ભયતા (અભયમ્)
* સ્વયં-નિરીક્ષણ અને રોજના ૩ પ્રશ્નોનો હિસાબ (આત્મપરીક્ષણ)
* પ્રકરણ ૪: વિનમ્રતા વિરુદ્ધ અહંકાર (Humility vs. Hubris)
* વિદ્યા, સત્તા, રૂપ અને ધનના અહંકારનું ખંડન (ક્ષેમેન્દ્રનું ‘દર્પદલન’)
* આદર્શ પુરુષના ગુણો (The Junzi - કન્ફ્યુશિયસ)
* ક્ષમા અને સમત્વભાવ (ભગવદ્ગીતા અને સ્ટોઈસિઝમ)
ખંડ ૨: સામાજિક વિવેક, સંબંધો અને માનસશાસ્ત્ર (Social Wisdom & Human Relations)
બૃહસ્પતિ નીતિસાર, વિદુર નીતિ, કન્ફ્યુશિયસનું ‘એનાલેક્ટ્સ’, પંચતંત્ર અને હિતોપદેશનો સમન્વય
* પ્રકરણ ૫: સંબંધોની સાચી પરખ (Art of Discernment)
* સંકટ, રોગ, દરિદ્રતા અને મુકદ્દમા વખતે સાચા મિત્ર-સ્નેહીની કસોટી
* વિષકુંભ મિત્ર (કપટી સ્નેહી) ના લક્ષણો અને તેનો તત્કાળ ત્યાગ
* અવિશ્વાસુ પર અવિશ્વાસ અને વિશ્વાસુ પર મર્યાદિત વિશ્વાસ
* પ્રકરણ ૬: કુટુંબ, ગુરુ અને સામાજિક શિષ્ટાચાર (Filial Piety & Etiquette)
* પિતૃ-માતૃ ભક્તિ અને વડીલો પ્રત્યે કર્તવ્ય (કન્ફ્યુશિયસનું ‘લિ’)
* ગુરુ-શિષ્ય મર્યાદા અને સત્સંગનો મહિમા
* પારિવારિક શાંતિ અને આંતરિક વિખવાદ નિવારણ (વિદુર નીતિ)
* પ્રકરણ ૭: મૈત્રી અને વાણીનો વિવેક (Communication & Friendship)
* સાચી મૈત્રીના પ્રકારો: ઉપયોગિતા, આનંદ અને સદ્ગુણ આધારિત મૈત્રી (એરિસ્ટોટલ)
* વાઙ્મય તપ: અનુદ્વેગકારક, સત્ય, પ્રિય અને હિતકારી વાણી
* સભા-ચાતુર્ય: ક્યાં મૌન રહેવું અને ક્યારે બોલવું તેની કળા
ખંડ ૩: કર્મ, વ્યવસાય અને આર્થિક નૈતિકતા (Economic Ethics & Right Livelihood)
કૌટિલ્ય અર્થશાસ્ત્ર, શુક્રનીતિ, તિરુક્કુરલ, જે. એસ. મિલ અને ગાંધીવાદી અર્થશાસ્ત્રનો સમન્વય
* પ્રકરણ ૮: પુરુષાર્થવાદ અને કર્મયોગ (Action, Effort & Destiny)
* ભાગ્યવાદનો અસ્વીકાર અને ઉદ્યમની સર્વોચ્ચતા (શુક્રનીતિ / તિલક)
* નિષ્કામ કર્મ અને લોકસંગ્રહ (સમાજકલ્યાણ માટે કર્મ)
* કર્મ ફળ સિદ્ધાંત અને પ્રારબ્ધનું રૂપાંતરણ
* પ્રકરણ ૯: ન્યાયી ધનપ્રાપ્તિ અને અર્થ વ્યવસ્થા (Ethical Wealth & Commerce)
* ધર્મપૂર્વક ધન ઉપાર્જન (કૌટિલ્ય / તિરુક્કુરલ)
* આવક-ખર્ચનું સંતુલન અને નાણાકીય સ્થિરતા
* અપરિગ્રહ અને સંપત્તિનું ટ્રસ્ટીશિપ મોડેલ (Trusteeship)
* પ્રકરણ ૧૦: શ્રમનું સન્માન અને વ્યાવસાયિક ધર્મ (Labor Rights & Fair Trade)
* કામદારોને સમયસર યોગ્ય વેતન, સામાજિક સુરક્ષા અને રજા (શુક્રનીતિ)
* વ્યાપારમાં છેતરપિંડી અને શોષણનો નિષેધ
* કાર્યસ્થળે સત્યનિષ્ઠા અને પારદર્શિતા (આધુનિક Code of Conduct)
ખંડ ૪: રાજનીતિ, કૂટનીતિ અને શાસન વ્યવસ્થા (Statecraft, Power & Realpolitik)
રામાયણ (કચ્ચિત્ સર્ગ), મહાભારત (શાંતિ પર્વ), કામંદક, મેકિયાવેલીનું ‘ધ પ્રિન્સ’ અને સોમદેવ સૂરીનો સમન્વય
* પ્રકરણ ૧૧: શાસકનું સર્વોચ્ચ કર્તવ્ય અને પ્રજાહિત (The Welfare State)
* ‘પ્રજાસુખે સુખં રાજ્ઞઃ’ — શાસક સેવક છે, માલિક નહીં
* સપ્તાંગ રાજ્ય સિદ્ધાંત (સ્વામી, અમાત્ય, જનપદ, દુર્ગ, કોષ, દંડ, મિત્ર)
* કરવેરા પદ્ધતિ: માળી ફૂલમાંથી પરાગ લે તેમ કર ઉઘરાવવો (Non-oppressive Taxation)
* પ્રકરણ ૧૨: વહીવટી તંત્ર અને યોગ્યતાવાદ (Meritocracy & Governance)
* મંત્રીઓ, સેનાપતિઓ અને અધિકારીઓની ગુણ-આધારિત પસંદગી
* ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અને ગુપ્તચર તંત્ર (કૌટિલ્ય / કિરાતાર્જુનીયમ્)
* સનદી સેવા મૂલ્યો: સત્યનિષ્ઠા, તટસ્થતા અને લોકજવાબદેહી
* પ્રકરણ ૧૩: કૂટનીતિ, રક્ષણ અને શાસન કૌશલ્ય (Diplomacy & Realpolitik)
* ઉપાય ચતુષ્ટય: સામ, દામ, દંડ અને ભેદનો વિવેકપૂર્ણ પ્રયોગ
* વાસ્તવવાદી રાજનીતિ: સિંહ જેવું પરાક્રમ અને શિયાળ જેવી ચતુરાઈ (મેકિયાવેલી / કણિક નીતિ)
* અગ્નિ, રોગ, દેવું અને શત્રુ: ચારેયને મૂળમાંથી ડામવાની નીતિ
* પ્રકરણ ૧૪: યુદ્ધનીતિ અને આપદ્ધર્મ (Ethics of War & Crisis Management)
* ધર્મયુદ્ધ વિરુદ્ધ કૂટયુદ્ધ: અહિંસા જ્યારે અશક્ય બને ત્યારે ન્યાયી બળપ્રયોગ
* સંકટકાળના વિશિષ્ટ નિર્ણયો (આપદ્ધર્મ)
* વિજય પછી પરાજિત પ્રજા સાથે માનવીય વર્તન
ખંડ ૫: સામાજિક ન્યાય, સમાનતા અને સંવિધાનિક ધર્મ (Justice, Rights & Collective Welfare)
ધમ્મપદ, તિરુક્કુરલ, ડૉ. આંબેડકર, જે. એસ. મિલનો ઉપયોગિતાવાદ અને ભારતીય બંધારણનો સમન્વય
* પ્રકરણ ૧૫: જન્મજાત સમાનતા અને માનવ ગૌરવ (Human Dignity & Equality)
* જાતિ, વર્ણ, લિંગ કે નસ્લ આધારિત ભેદભાવનું ખંડન
* સ્વાતંત્ર્ય, સમાનતા અને બંધુતાનો પાયો (Liberty, Equality, Fraternity)
* સામાજિક ન્યાય અને વંચિતોનું ઉત્થાન (સર્વોદય)
* પ્રકરણ ૧૬: કાયદાનું શાસન અને નિષ્પક્ષ ન્યાય (Rule of Law & Jurisprudence)
* ‘મત્સ્ય ન્યાય’ (અરાજકતા) રોકવા ન્યાયી દંડની અનિવાર્યતા
* કાયદા સમક્ષ સૌની સમાનતા (કોઈપણ વ્યક્તિ કાયદાથી ઉપર નથી)
* અદાલતી શુદ્ધિ, સાક્ષી પ્રમાણ અને નિષ્પક્ષ ફેંસલો (યાજ્ઞવલ્ક્ય / નારદ સ્મૃતિ)
* પ્રકરણ ૧૭: સામૂહિક કલ્યાણ અને ઉપયોગિતાવાદ (The Common Good)
* મહત્તમ લોકોનું મહત્તમ હિત (Utilitarianism - જે. એસ. મિલ)
* સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ — સમષ્ટિના સુખમાં વ્યક્તિગત સુખ
* સંવિધાનિક નૈતિકતા (Constitutional Morality) ને પરમ ધર્મ માનવો
ખંડ ૬: પર્યાવરણ, સર્વજીવ હિત અને બ્રહ્માંડીય એકાત્મતા (Cosmic Harmony & Deep Ecology)
દીનદયાળ ઉપાધ્યાયનો ‘એકાત્મ માનવવાદ’, જૈન અને બૌદ્ધ અહિંસા તથા વૈદિક પૃથ્વી સૂક્તનો સમન્વય
* પ્રકરણ ૧૮: પ્રકૃતિનું દોહન, શોષણ નહીં (Ecological Balance)
* પૃથ્વી માતા અને જીવો તેના સંતાન (વૈદિક પૃથ્વી સૂક્ત)
* જળ, જમીન, વાયુ અને વનસ્પતિનું રક્ષણ એ નૈતિક ધર્મ
* ટકાઉ વિકાસ (Sustainable Living) અને સંતોષી જીવનશૈલી
* પ્રકરણ ૧૯: સર્વજીવ દયા અને કરુણા (Universal Compassion)
* ‘પરસ્પર ઉપગ્રહો જીવાનાં’ — જીવો પરસ્પરના સહકારથી જીવે છે (જૈન દર્શન)
* પશુ-પક્ષી અને મૂંગા જીવો પ્રત્યે અહિંસા અને રક્ષણ
* પ્રકૃતિ પાસેથી ૨૪ ગુરુઓનું શિક્ષણ (ઉદ્ધવ ગીતા / દત્તાત્રેય દર્શન)
* પ્રકરણ ૨૦: એકાત્મતાનું સર્વોચ્ચ દર્શન (Integral Reality)
* વ્યક્તિ -> પરિવાર -> સમાજ -> રાષ્ટ્ર -> સૃષ્ટિ -> પરમેષ્ઠી (સમગ્ર બ્રહ્માંડ)
* વિભાજનકારી સંકુચિતતામાંથી વૈશ્વિક નાગરિકતા (વસુધૈવ કુટુંબકમ્)
ઉપસંહાર: નિત્ય આચરણ સૂત્ર
* દૈનિક ત્રિવેણી સંકલ્પ:
૧. અંદરથી અડગ અને શુદ્ધ (Inner Discipline)
૨. બહારથી વિવેકી અને ન્યાયી (Social Wisdom & Justice)
૩. સમષ્ટિ પ્રત્યે કરુણામય અને સમર્પિત (Universal Compassion)
